Als je een sterke politieke mening hebt over de presidentiële race van 2016, zul je al snel merken dat het aantal vrienden daalt. De verkiezingen komen eindelijk dichterbij. De spanningen zijn hoog. Het schelden is wijdverbreid. Negatieve advertenties zijn overal. Het land is diep gepolariseerd tussen aanhangers van Hillary Clinton, de diehards van Donald Trump en alle anderen daartussenin.
Verschillende media waarschuwen voor een specifiek fenomeen op de sociale media: verkiezingsgerelateerde ontvriending. Het is niet subtiel. Het is niet stil.
Neem het geval van Brent Blackaby. Hij is bedrijfsadviseur. Hij is ook een democraat. Politico meldde dat hij de banden met zijn Republikeinse oom had verbroken. Bij de ruzie waren talloze familieleden betrokken. Het vloeide over van privéchats naar openbare feeds.
Blackaby maakte zijn standpunt duidelijk aan zijn netwerk.
“Oké, als een van mijn Facebook-vrienden nog steeds op Donald Trump stemt, doe me dan een plezier en ontvriend me nu.”
Dit soort digitale conflicten is niet nieuw. Misschien herinnert u zich nog de verkiezingen van 2012. Uit een onderzoek van het Pew Research Center uit die tijd bleek dat negen procent van de gebruikers van sociale media iemand had geblokkeerd, ontvriend of niet meer gevolgd. Ze deden dit vanwege online commentaren waar ze het niet mee eens waren. Of beledigend gevonden.
Liberalen namen vaker aanstoot. Achtentwintig procent zei dat ze vrienden hebben laten vallen vanwege de politiek. Conservatieven zaten op zestien procent. De gematigden zaten op veertien procent.
Is er dit jaar een grotere golf van ontvriending dan in 2012 of 2008? De campagnes van Trump en Clinton wekken rauwe gevoelens op. De inzet voelt hoger. Maar er is geen manier om het zeker te weten.
Ontvrienden is moeilijk in realtime bij te houden. Het gebeurt in stilte. Soms weet de persoon die wordt gedropt het niet eens meteen. Facebook geeft zelf toe onwetendheid hierover te hebben.
Andy Stone, een beleidscommunicatiefunctionaris bij Facebook, reageerde rechtstreeks op vragen.
“Helaas beschikken we niet over de gegevens die u zoekt. Ik kan u echter wel vertellen dat tussen 1 januari en 1 oktober van dit jaar 109 miljoen mensen op Facebook in de VS 5,3 miljard likes, posts, reacties en shares hebben gegenereerd met betrekking tot de verkiezingen.”
Het volume is enorm. De betrokkenheid is ongekend. Maar de persoonlijke kosten? Dat gebeurt met één klik tegelijk.
De psychologie van ontvriending tijdens politieke crises
“We weten het antwoord echt niet”, geeft Jenny Stromer-Galley toe. Ze is universitair hoofddocent aan de School of Information Studies van Syracuse University. Ze onderzoekt hoe mensen sociale media gebruiken tijdens campagnes. Haar punt is simpel. We beschikken over meer kwalitatieve gegevens dan kwantitatieve gegevens. We weten waarom harde gevoelens optreden. We missen alleen de exacte cijfers om de schaal te meten.
Uit eerder onderzoek blijkt een duidelijk patroon. Mensen consumeren online inhoud die versterkt wat ze al geloven. Ze sluiten zich aan bij gemeenschappen die het met hen eens zijn. Dit maakt hen schril. Het maakt hen ook kwetsbaar. De woede stijgt wanneer iemand zijn kandidaat bast.
“Als je sterke Clinton-aanhangers hebt… en blootgesteld wordt aan mensen die Clinton haten, kan dat angst veroorzaken”, zegt Stromer-Galley.
De polarisatie wordt steeds erger. We beginnen de andere kant als slechteriken te behandelen. We zien ze niet meer als mensen met verschillende meningen.
Ontvriending van trends en politieke polarisatie
In een onderzoek uit 2014 door Nicholas John, een communicatieprofessor aan de Hebreeuwse Universiteit, werd gekeken naar Joods-Israëlische Facebook-gebruikers. Het onderzoek concentreerde zich op het aantal ontvriendingen tijdens een gewapend conflict in Gaza die zomer. De resultaten waren grimmig. Eén op de zes gebruikers heeft in die periode iemand ontvriend of ontvolgd. Eén op de twaalf heeft maar liefst drie voormalige vrienden afgesneden.
Jongere Israëli’s beëindigden vaker vriendschappen op Facebook. Oudere gebruikers deden dit minder vaak. Politieke voorkeuren waren ook van belang. Hoe verder naar links of rechts een gebruiker was, hoe meer vrienden hij liet vallen.
Hier is het verrassende deel. De werkelijke impact van het conflict was niet de drijvende kracht achter deze beslissingen. Facebook-gebruikers in het zuiden van Israël werden geconfronteerd met de grootste dreiging van raketbeschietingen. Het was niet waarschijnlijker dat ze mensen ontvriendden dan gebruikers in veiliger delen van het land.
“De conflicten hadden niet veel te maken met de daadwerkelijke impact van gebeurtenissen op een persoon.”
Eén factor die het aantal ontvriendingen terugdringt, is dat het land al gepolariseerd was. Een Pew-studie uit augustus 2016 benadrukte deze kloof. Slechts een kwart van de Trump-aanhangers heeft goede vrienden die Clinton steunen. Slechts 18 procent van de Clinton-aanhangers staat dicht bij de mensen die op Trump stemmen.
Eenendertig procent van de Trump-aanhangers heeft geen goede vrienden aan de andere kant. Dat aantal stijgt naar 47 procent voor Clinton-aanhangers. Het sociale weefsel scheurt.
De emotionele kosten van digitale afwijzing
Voor degenen die worden afgezet, varieert de emotionele impact. Het hangt af van de omstandigheden. Een onderzoek in Computers in Human Behavior heeft dit onderzocht. Onderzoekers hebben iets interessants gevonden over koude schouders.
Mensen besteedden meer tijd aan het nadenken over het kleine. Ze voelden meer negatieve emoties. Dit gebeurde toen ze dachten dat de afwijzing ‘Facebook-gerelateerd’ was. Het had niets te maken met een incident in de echte wereld. Digitale afwijzing prikt anders. Je vraagt je af of het persoonlijk was of alleen maar platformgeluid.
De grens tussen online woede en offline realiteit vervaagt. We beschouwen digitale ruimtes als verlengstukken van onze politieke identiteit. Wanneer die identiteiten worden uitgedaagd, verbreken we de banden. Niet vanwege wat er op straat gebeurde. Maar vanwege wat er in de feed is gebeurd.
Maakt het uit? De angst is reëel. De polarisatie wordt versterkt. Er blijven minder vrienden over die het niet met ons eens zijn. En nog meer zorgen over degenen die dat wel doen.
